پيشينه کارگزاري در ایران و جهان

كار كميساريا كاملاً غيرسياسي، بشردوستانه و اجتماعي مي باشد. دفتر كميسارياي عالي سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در سال 1950 توسط مجمع عمومي سازمان ملل متحد تأسيس گرديد. كميساريا موظف است حركت هاي بين المللي را در جهت حمايت جهاني از پناهندگان و حل مشكلات آنها هماهنگ نموده و هدايت نمايد. وضعيت حقوقي پناهندگان در دو سند بين المللي تعريف گرديده است؛ كنوانسيون 1951 مربوط به وضعيت پناهندگان و پروتكل 1967. اين دو سند همراه با قطعنامه (V) 428 مجمع عمومي سازمان ملل متحد كه سند تأسيس كميسارياي عالي سازمان ملل متحد در امور پناهندگان و مقررات مربوط به آن مي باشد، همگي پايه و اساس هر دو حقوق بين الملل پناهندگان و فعاليت هاي كميساريا در جهت كمك و حمايت از پناهندگان بوده اند. كميسارياي عالي پناهندگان در دوران موجوديت خود به حدود 50 ميليون پناهنده در آغاز موفقيت آميز زندگي اي مجدد كمك نموده است. تعداد كل 147 كشور عضوِ يك يا هر دو سند مي باشند. جمهوري اسلامي ايران در سال 1975 (1354) به هر دو كنوانسيون 1951 و پروتكل 1967 ملحق گرديد. كميسارياي عالي سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در سال 1984 دفتر خود در ايران را افتتاح كرد. به دنبال هجوم گسترده پناهندگان عراقي بخاطر جنگ دوم خليج فارس در سال 1991 و با شروع برنامه بازگشت به افغانستان در سال 1992، كميساريا حضور و فعاليت هاي خود را در ايران گسترش داد. اكنون علاوه بر دفتر مركزي تهران و سه دفتر فرعي در مشهد، كرمان و اهواز، كميساريا داراي دو دفتر عملياتي در اروميه و دوغارون، يك مركز خروجي مرزي در دوغارون و يك مركز ترانزيت در شلمچه و چهار مركز بازگشت داوطلبانه دراصفهان، سليمانخاني، شيراز و مشهد مي باشد. اردوگاه هاي پناهندگان در ايران عبارتند از: 7 اردوگاه براي كردهاي عراقي (در زنجان، آذربايجان غربي (3)، كرمانشاه (2)، و استان كردستان)؛ 3 اردوگاه براي عراقي هاي عرب (در لرستان، فارس و خوزستان) و 6 اردوگاه براي پناهندگان افغان (در سمنان، بوشهر، كرمان (2)، مركزي واستان هاي خراسان رضوي)

رسالت اصلي و اولویت ها در ایران و جهان

وظايف كميسارياي عالي سازمان ملل متحد در امور پناهندگان:
حمايت از دولت كشورهاي پناهنده پذير در زمينه مسائل پناهندگان و همچنين مسائل مربوط به پناهجويي/مهاجرت در حد مشاوره؛ حمايت از پناهندگان از طريق حصول اطمينان از اينكه به حقوق اوليه آنها در كشور ميزبان احترام گذاشته
مي شود؛ حصول اطمينان از اينكه دولت به اصل non-refoulement (يعني اصل عدم بازگرداندن پناهندگان به اجبار به كشوري كه ممكن است در آنجا تحت تعقيب و آزار و شكنجه قرار گيرند) احترام مي گذارد و يافتن راه حل هاي پايدار براي حل مشكل پناهندگان از طريق بازگشت داوطلبانه، ادغام محلي و اسكان مجدد.
اهداف اصلي كميسارياي عالي سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در ايران:

فعالیت های اصلی در جمهوري اسلامي ایران

مطابق نتايج حاصل از آخرين طرح ثبت نام پناهندگان افغاني «آمايش 3» اداره امور اتباع و مهاجرين خارجي، تعداد پناهندگان ثبت شده افغان در ايران 935،512 نفر مي باشد. همچنين طبق طرح ثبت نام پناهندگان عراقي سال 1386 (2007 ميلادي) اداره امور اتباع و مهاجرين خارجي، تعداد 43،916 نفر پناهنده ثبت شده عراقي در جمهوري اسلامي ايران حضور دارند. اولين قرارداد سه جانبه ميان كميسارياي عالي سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، دولت هاي جمهوري اسلامي ايران و جمهوري اسلامي افغانستان در سال 2002 امضاء گرديد. اين قرارداد آخرين بار در تاريخ 8 اسفند 1385 (27 فوريه 2007) به مدت يكسال تمديد شد ولي در مارس 2008 توسط اداره امور اتباع و مهاجرين خارجي مجدداً تمديد نگرديد. علیرغم اين موضوع، كمسياريا هنوز به ارائه كمك هاي نقدي 100 دلاري به هر عضو خانواده اي كه بازگشت مي نمايد، تا سقف 500 دلار آمريكا براي خانواده هاي پنج يا بيش از پنج نفره، جهت تسهيل ادغام مجدد آنها ادامه مي دهد. دولت ايران نيز به صدور مجوزهاي اقامت 6 ماهه قابل تمديد براي پناهندگان ثبت شده ادامه مي دهد و اكنون در حال صدور مجوزهاي كار موقت مي باشد.
از ابتداي برنامه بازگشت داوطلبانه پناهندگان افغان تا 10 بهمن 1387، حدود 1.8 ميليون پناهنده افغاني از ايران به كشور خود بازگشتند (هم با كمك كميساريا و هم بصورت خود انگيخته)؛ از اين تعداد حدود 859،476 نفر آنها با كمك دفتر كميساريا در ايران به كشور خود بازگشتند. همچنين حدود 21،216 پناهنده عراقي بين نوامبر 2003 و  آخر ژانويه 2009، با كمك دفتر كميساريا در ايران، به عراق بازگشتند. به علت وضعيت امنيتي بي ثبات عراق دفتر كميساريا در ايران در سال 2006 روند بازگشت را متوقف نمود. اين روند در فوريه 2007 مجدداً آغاز گرديد. از آن زمان تا كنون كميساريا همچنان در چارچوب «طرح مديريت موردي» به بازگشت داوطلبانه پناهندگان عراقي ثبت شده كمك مي نمايد. همچنين از سال 2000 كميساريا بطور ميانگين به اسكان مجدد حدود 1000 پناهنده در سال (اكثراً افغاني) به كشورهاي ثالث كمك نموده است.
يكي از موارد مهم برنامه كمك رساني كميساريا در ايران در سال 2008، ارائه مراقبت هاي پزشكي به پناهندگان آسيب پذير بود. كمك هاي مالي محدودي به بيش از 11،000 پناهنده اي كه از امراض خطرناك رنج مي بردند به صورت موردي ارائه گرديد. اين كمك ها شامل بيمه درماني براي افراد مبتلا به بيماري هاي مزمن/خاص نيز مي شد. تعدادي پروژه اطلاع رساني در خصوص مسائل بهداشتي نيز در مكان هاي متفاوتي اجرا گرديد. كميساريا از طريق سازمان غيردولتي محك، درمان كامل 214 كودك پناهنده مبتلا به سرطان را پوشش داد. كمسياريا در سال 2009 نيز براي ارائه كمك هاي پزشكي براي حدود همين تعداد پناهنده برنامه ريزي نموده است.
دو پروژه توانبخشي جامعه محور نيز جهت كمك به 800 نفر با ناتوانايي هاي جسمي راه اندازي شد. توزيع بسته هاي آموزشي به پناهندگان بالاي 5 سال و وسايل بهداشتي به دختران و زنان پناهنده در سنين باروري و بسياري پروژه هاي ديگر جهت بهبود وضعيت پناهندگان در اردوگاه هاي پناهندگان و برخي مناطق نيمه شهري از ديگر پروژه هايي بود كه اجرا گرديد. پروژه هايي چون بهبود وضعيت آب و بهداشت در اردوگاه ها، ساختن كلاس هاي درس اضافي و بهبود ساخت داخلي اردوگاه ها نيز در آن سال اجرا گرديد.
كميساريا آموزش هاي فني حرفه اي چون خياطي، آرايشگري، نجاري و غيره و همچنين آموزش بهبخش و ماما را براي پناهندگان هماهنگ نموده و بودجه لازم براي اين كار را فراهم مي نمايد. پروژه ارائه لوازم تحریر براي كلاس هاي درسي در مدارس تعيين شده در مناطق پناهنده نشين، لباس و بسته هاي آموزشي براي كودكان پناهنده آسيب پذير مشوق هايي هستند كه كميساريا جهت كاهش آمار ترك تحصيل دانش آموزان پناهنده اتخاذ نموده است. همچنين، جهت تشويق دختران پناهنده به حضور در مدرسه، كميساريا برنامه هايي چون ساختن كلاس هاي درسي براي دختران در پناهگاه هاي پناهندگان و پرداخت هزينه رفت و آمد آنها به مدرسه دارد. بودجه سالانه برنامه ريزي كميساريا براي سال 2009 حدود 6.600،000 دلار مي باشد. علاوه بر موارد ذکر شده، كميساريا همچنين بر اساس نيازهاي خاص پناهندگان آسيب پذير (افراد و خانواده ها) به آنها كمك مالي مي دهد. ميزان اين كمك بر اساس ارزيابي نيازهاي آنها يا راهنماي CISAMAP (برنامه ادغام كمك هاي اجتماعي و پزشكي) تعيين مي گردد.