پروتكل اختياري مربوط به كنوانسيون عليه شكنجه و ساير مجازات‌ يا رفتار بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقير‌آميز مصوب 18 دسامبر 2002 پنجاه و هفتمين اجلاس مجمع عمومي سازمان ملل متحد در قطعنامه A/RES/57/199

 اين پروتكل براي امضا، تصويب و پيوستن از 4 فوريه 2003 (تاريخي كه نسخه اصلي پروتكل تدوين شد) در مقر سازمان ملل متحد در نيويورك در دسترس قرار دارد .
مقدمه
كشورهاي طرف اين پروتكل، با تاييد اين‌كه شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقير‌آميز ممنوع است و نقض جدي حقوق بشربه شمار مي رود، با اعتقاد به اين‌كه براي دستيابي به هدف‌هاي كنوانسيون عليه شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز (كه پس از اين با عنوان كنوانسيون به آن اشاره خواهد شد) و حمايت بيشتر از اشخاص محروم از آزادي خود عليه شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز اتخاذ تدابير بيشتري ضروري است،
با يادآوري اين‌كه ماده‌هاي 2 و 16 كنوانسيون‌ كنوني هر كشور طرف را موظف مي‌سازد براي پيشگيري ازاعمال شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني و تحقيرآميز در هر سرزمين تحت حاكميت خود تدابير موثر به عمل آورد،
با شناسايي اين‌كه كشورها براي اجراي آن ماده‌ها مسئوليت اصلي دارند و اين‌كه حمايت بيشتر از مردم محروم از آزادي و احترام كامل به حقوق بشر خود مسئوليتي مشترك است كه همه در اجراي آن شريك هستند و اين‌كه نهادهاي اجرايي بين‌المللي مسئول تكميل و تقويت تدابير و مقررات ملي هستند،
با يادآوري اين‌كه پيشگيري موثر از شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني و تحقيرآميز نيازمند آموزش و تركيبي از تدابير گوناگون قضايي، اداري، حقوقي و تدابير ديگر است،
همچنين با يادآوري اين كه كنفرانس جهاني درباره حقوق بشر با قاطعيت اعلام كرد تلاش‌ها براي ريشه‌كني شكنجه بايد نخست و پيش از همه بر پيشگيري متمركز باشد و خواهان تصويب پروتكل اختياري براي كنوانسيون، به منظور ايجاد سازو كاري پيشگيرانه مبتني بر ديدارهاي منظم از محل‌هاي بازداشت شد،
با اعتقاد به اين‌كه مي‌توان از اشخاص محروم از آزادي خود در برابر شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز با ابزارهاي غيرقضايي داراي ماهيت پيشگيرانه، مانند ديدارهاي منظم از مكان‌هاي بازداشت،بيشترحمايت كرد،
درباره موارد زير به توافق رسيده‌ايم :
بخش اول: اصول كلي
ماده 1
هدف اين پروتكل ايجاد سازوكاري براي ترتيب ديدارهاي منظم هيات‌هاي مستقل بين‌الملي و ملي از مكان‌هايي است كه افراد در آن از آزادي خود محروم هستند تا از شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز پيشگيري شود .
ماده 2
1-يك كميته فرعي مربوط به پيشگيري از شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز از كميته عليه شكنجه (كه از اين به بعد به آن به عنوان كميته فرعي مربوط به پيشگيري اشاره خواهد شد) بايد ايجاد و وظايف تعيين شده در اين پروتكل را انجام دهد .
2-كميته فرعي مربوط به پيشگيري بايد كار خود را در چارچوب منشور ملل متحد انجام دهد و راهنماي آن بايد اهداف و اصول آن، و همچنين معيارهاي ملل متحد در ارتباط با رفتاربا مردم محروم از آزادي خود باشد .
3- ـ كميته فرعي مربوط به پيشگيري همچنين بايد از اصول محرمانه بودن، بي‌طرفي، غيرگزينشي بودن، همگانيت و واقع‌نگري پيروي كند .
4ــ كميته فرعي مربوط به پيشگيري و كشورهاي طرف بايد در اجراي اين پروتكل همكاري كنند .
ماده 3
هر كشور طرف بايد يك يا چند هيات بازديد كننده براي پيشگيري از شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز (كه از اين پس به عنوان سازوكار ملي پيشگيرانه به آن اشاره مي‌شود) در سطح ملي تشكيل دهد، منصوب يا حفظ كند .
ماده 4
1-هر كشور طرف بايد مطابق با اين پروتكل ، با سازوكارهايي كه در ماده‌هاي 2 و به3 آنها اشاره شده، ديدارها از هر مكان تحت كنترل و حاكميت خود را كه اشخاص در آنها، چه به موجب دستور صادره به وسيله نهادي عمومي يا به تحريك آن، يا با رضايت يا عدم مخالفت آن از آزادي خود محروم شده‌اند يا ممكن است محروم شوند( كه از اين پس به آن ها با عنوان مكان‌هاي بازداشت اشاره خواهد شد)، اجازه دهد. اين ديدارها بايد ، در صورت ضرورت، به منظور حمايت بيشتراز اين اشخاص در برابر شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز انجام شود .
2-براي مقاصد اين پروتكل، محروميت از آزادي به معني هر شكل بازداشت يا زندان يا قرار دادن شخصي در محل بازداشت عمومي يا خصوصي است كه آن شخص اجازه نداشته باشد به خواست خود، با دستور نهاد قضايي، اداري يا نهاد ديگرآنحا را ترك كند .
بخش دوم: كميته فرعي مربوط به پيشگيري
ماده 5
1-كميته فرعي مربوط به پيشگيري متشكل از ده عضو خواهد بود. پس از پنجاهمين تصويب يا پيوستن به اين پروتكل ، تعداد اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري بايد به بيست و پنج افزايش يابد .
2-اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري بايد از ميان اشخاص داراي ويژگي عالي اخلاقي، داراي تجربه حرفه‌اي ثابت شده در زمينه اعمال عدالت، به‌ويژه حقوق كيفري، اداره زندان يا پليس، يا در زمينه‌هاي گوناگون مربوط به رفتار با اشخاص محروم از آزادي خود انتخاب شوند .
3- ـ در تركيب اعضاي كميته مربوط به پيشگيري بايد به توزيع جغرافيايي عادلانه و به حضور و تناسب شكل‌هاي تمدن و نظام‌هاي قضايي كشورهاي طرف گوناگون توجه لازم معطوف شود .
4ــ در اين تركيب بايد به حضور و تناسب جنسيتي متعادل بر مبناي اصول برابري و عدم تبعيض نيز توجه لازم معطوف شود .
5ــ هيچ كشوري نبايد بيش از يك عضو در كميته فرعي مربوط به پيشگيري داشته باشد .
6ــ اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري، با صلاحيت فردي خود خدمت مي‌كنند، بايد مستقل و بي‌طرف بوده و براي خدمت موثر در اختيار كميته فرعي مربوط به پيشگيري باشند .
ماده 6
1- هر كشور طرف مي‌تواند مطابق پاراگراف دو اين ماده تا دو نامزد واجد شرايط و داراي ويژگي‌هاي تعيين شده در ماده پنج را معرفي كند و براي انجام كار بايد اطلاعات مشروح درباره خصوصيات نامزدها ارائه دهد .
2-
(الف) نامزدها بايد تابعيت و مليت يك كشور طرف اين پروتكل را داشته باشند؛
(ب) حداقل يكي از دو نامزد بايد تابعيت و مليت كشور طرف نامزدكننده را داشته باشد؛
(ج) بيش از دو شهروند يك كشور طرف نبايد نامزد شوند؛
(د) پيش از اين‌كه يك كشور طرف شهروند كشور طرف ديگري را نامزد كند، بايد درصدد جلب رضايت آن كشور طرف برآيد واز آن رضايت بگيرد .
3- ـ دبيركل سازمان ملل متحد، حداقل پنج ماه پيش از تاريخ تشكيل جلسه كشورهاي طرف كه در جريان آن انتخابات برگزار خواهد شد، بايد در نامه‌اي به كشورهاي طرف از آنها دعوت كند نامزدهاي خود را طي سه ماه معرفي كنند. دبيركل بايد فهرستي، به ترتيب حروف الفبا از كليه اشخاصي كه به اين ترتيب نامزد شده‌اند، كه نشان‌دهنده كشورهاي طرفي باشد كه آنان را معرفي كرده‌اند، ارا ئه دهد .
ماده 7
1-اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري به شيوه زير انتخاب مي شوند :
(الف) توجه اصلي بايد به اجراي مقتضيات و معيارهاي ماده 5 اين پروتكل معطوف شود؛
(ب) انتخابات اوليه نبايد ديرتر از شش ماه پس از رسميت يافتن اين پروتكل انجام شود؛
(ج) كشورهاي طرف، اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري رابا راي مخفي انتخاب مي‌كنند؛
(د) انتخابات اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري بايد در اجلاس‌هاي دوسالانه كشورهاي طرف برگزار شود كه به وسيله دبيركل سازمان ملل متحد برگزار مي شود. در آن اجلاس‌ها، كه حدنصاب دوسوم كشورهاي طرف لازم است، اشخاص انتخاب شده براي عضويت در كميته فرعي مربوط به پيشگيري كساني خواهند بود كه بيشترين تعداد آرا و اكثريت مطلق آراي نمايندگان كشورهاي طرف حاضر و راي‌دهنده را به دست مي‌آورند .
2-اگر در جريان انتخابات، دو شهروند يك كشور طرف واجد شرايط خدمت به عنوان اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري شده با شند، نامزدي كه بيشترين تعداد آرا را به دست آورده به عنوان عضو كميته فرعي مربوط به پيشگيري خدمت خواهد كرد. اما اگر تعداد آراي كسب شده هر دو برابر باشد، روش زير براي تعيين فرد منتخب اعمال خواهد شد :
(الف) اگر فقط يكي از آنان به وسيله كشور طرفي نامزد شده كه شهروند آن است، آن شهروند به عنوان عضو كميته فرعي مربوط به پيشگيري خدمت خواهد كرد؛
(ب) اگر هر دو نامزد به وسيله كشور طرفي نامزد شده باشند كه شهروند آن هستند، انتخابات ديگري با راي مخفي براي تعيين عضو جديد انجام خواهد شد؛
(ج) اگر هيچ يك از دو نامزد شهروند كشور طرفي نباشند كه به وسيله آن نامزد شده‌اند انتخابات جداگانه‌اي با راي مخفي براي تعيين عضو از بين اين دو نامزد برگزار خواهد شد .
ماده 8
اگر عضوي از كميته فرعي مربوط به پيشگيري فوت شود يا استعفا كند، يا به هر علتي نتواند وظايفش را انجام دهد كشور طرفي كه آن عضو را نامزد كرده با درنظر گرفتن نياز به برقراري موازنه مناسب بين حوزه‌هاي گوناگون صلاحيت بايد شخص واجد صلاحيت ديگري را كه داراي ويژگي‌ها و شرايط تعيين شده در ماده 5 باشد، نامزد كند كه تا زمان اجلاس بعدي كشورهاي طرف، به شرط تاييد اكثر كشورهاي طرف، خدمت كند. بايد چنان تصور شود كه نامزد فوق تاييد شده است مگر اين‌كه نيمي يا بيشتر كشور هاي طرف در طول شش هفته پس از اطلاع از انتصاب پيشنهادي به وسيله دبيركل سازمان ملل، واكنش منفي نشان دهند .
ماده 9
اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري براي دوره چهارساله‌ انتخاب مي‌شوند. آنان در صورت نامزدي مجدد، يك بار استحقاق انتخاب مجدد خواهند داشت. دوره كار نيمي از اعضاي انتخاب شده در انتخابات اول در پايان دو سال پايان خواهد يافت؛ بلافاصله پس از انتخابات اول اسامي آن اعضا بايد به وسيله رئيس اجلاس با قرعه‌ به شكلي كه در ماده 7 پاراگراف يك (د) اشاره شده، انتخاب شود .
ماده 10
1-كميته فرعي مربوط به پيشگيري مسئولان و مقامات خود را براي دوره‌اي دو ساله انتخاب مي‌كندكه مي‌توانند براي بار دوم نيز انتخاب شوند .
2-كميته فرعي مربوط به پيشگيري آئين‌نامه داخلي خود را تدوين خواهد كرد. اين آيين‌نامه ازجمله بايد موارد زير را پيش‌بيني كند :
(الف) نيمي از اعضا به اضافه يك، حد نصاب تشكيل مي‌دهند؛
(ب) تصميم‌هاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري با اكثريت آراي اعضاي حاضر اخذ خواهد شد؛
(ج) كميته فرعي مربوط به پيشگيري در اتاق خصوصي و بدون حضور مطبوعات يا مردم تشكيل جلسه خواهد داد .
3- ـ دبيركل سازمان ملل نخستين اجلاس كميته فرعي مربوط به پيشگيري را تشكيل خواهد داد. كميته فرعي مربوط به پيشگيري پس از اجلاس نخست خود به تعدادي كه در آيين‌نامه آن پيش‌بيني خواهد شد، تشكيل جلسه خواهد داد. كميته فرعي مربوط به پيشگيري و كميته عليه شكنجه اجلاس‌هاي خود را در يك زمان حداقل يك بار در سال تشكيل مي‌دهند .
بخش سوم: ماموريت كميته فرعي مربوط به پيشگيري
ماده 11
1-كميته فرعي مربوط به پيشگيري امور زير را انجام مي‌دهد :
(الف) ديدار از مكان‌هايي كه در ماده 4 به آنها اشاره شده و توصيه به كشورهاي طرف درباره محافظت از اشخاص محروم از آزادي خود در برابر شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز؛
(ب) در رابطه با سازو كارهاي پيشگيرانه ملي :
(اول) مشاوره و كمك به كشورهاي طرف، در صورت ضرورت، هنگام ايجاد سازوكارهاي فوق؛
(دوم) حفظ تماس مستقيم و در صورت ضرورت محرمانه، با سازوكارهاي پيشگيرانه ملي و دادن پيشنهاد آموزش و كمك فني به منظور تقويت توانايي‌هاي آنها؛
(سوم) مشاوره و ياري به آنها در ارزيابي نيازها و وسايل لازم براي محافظت بيشترازاشخاص محروم از آزادي خود در برابر شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز؛
(چهارم)‌توصيه و اظهارنظر به كشورهاي طرف به منظور تقويت توانايي و ماموريت سازوكارهاي پيشگيرانه ملي براي پيشگيري از شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز؛
(ج) همكاري، براي پيشگيري از شكنجه، به طور كلي، با نهادها و سازوكارهاي مربوطه سازمان ملل و همچنين با موسسات بين‌المللي، منطقه‌اي و ملي يا سازمان‌هايي كه براي محافظت بيشتر از همه اشخاص در برابر شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز فعاليت مي‌كنند .
ماده 12
به منظور توانمندسازي كميته فرعي مربوط به پيشگيري براي پيگيري ماموريت خود آن گونه كه در ماده 11 تعيين شده، كشورهاي طرف متعهد مي‌شوند :
(الف) كميته فرعي مربوط به پيشگيري را در خاك خود بپذيرند و امكان دسترسي آن را به مكان‌هاي بازداشت به گونه‌اي كه در ماده 4 اين پروتكل تعريف شده فراهم كنند .
(ب) كليه اطلاعات مربوطه را فراهم كنند كه ممكن است كميته فرعي مربوط به پيشگيري براي ارزيابي نيازها و تدابيري تقاضا كند كه براي حمايت بيشتراز اشخاص محروم از آزادي خود در برابر شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه غيرانساني يا تحقيرآميز لازم است؛
(ج) تماس ها بين كميته فرعي مربوط به پيشگيري و سازو كارهاي پيشگيرانه ملي را تشويق و تسهيل كنند؛
(د) توصيه‌هاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري را بررسي كنند و درباره اجراي احتمالي تدابير با آن وارد گفتگو شوند .
ماده 13
1-كميته فرعي مربوط به پيشگيري، برنامه ديدارهاي مرتب از كشورهاي طرف را، ابتدا به قيد قرعه، به منظور انجام ماموريت خود آن گونه كه در ماده 11 تعيين شده ، تدوين كند .
2-كميته فرعي مربوط به پيشگيري، پس از مشورت‌ها، برنامه خود را به كشورهاي طرف اطلاع خواهد داد تا آنها بتوانند، بدون تاخير، ترتيبات عملي لازم را براي انجام ديدارها به عمل آورند .
3- ديدارها بايد به وسيله حداقل دو عضو كميته فرعي مربوط به پيشگيري انجام شود. كارشناسان داراي دانش و تجربه حرفه‌اي اثبات شده در زمينه‌هاي مربوط به اين پروتكل كه بايد از فهرست كارشناسان آماده شده بر مبناي پيشنهادهاي ارائه شده به وسيله كشورهاي طرف، دفتر كميسارياي عالي سازمان ملل براي حقوق بشر و مركز سازمان ملل براي پيشگيري بين‌المللي جرايم انتخاب شوند، در صورت لزوم مي‌توانند اعضاي فوق را همراهي كنند. كشورهاي طرف مربوطه در تهيه اين فهرست بيش از پنج كارشناس ملي را پيشنهاد نخواهند كرد. كشور طرف مربوطه مي‌تواند با گنجاندن و اعزام كارشناس ويژه به سفر مخالفت كند كه در آن صورت كميته فرعي مربوط به پيشگيري كارشناس ديگري پيشنهاد خواهد كرد .
4ــ اگر كميته فرعي مربوط به پيشگيري مناسب تشخيص دهد، مي‌تواند پيشنهاد كند پس از ديدار مرتب، سفر كوتاه براي پيگيري انجام شود .
ماده 14
1-به منظور توانمندسازي كميته فرعي مربوط به پيشگيري براي انجام ماموريت خود، كشورهاي طرف اين پروتكل تعهد مي‌كنند امكانات زير را براي آن فراهم سازند :
(الف)‌دسترسي نامحدود به همه اطلاعات مربوط به تعداد اشخاص محروم از آزادي خود در مكان‌هاي بازداشت آن گونه كه در ماده 4 تعريف شده و همچنين اعلام تعداد اين مكان‌ها و محل و نشاني آنها؛
(ب) دسترسي بدون محدوديت به همه اطلاعات مربوط به رفتار با آن اشخاص و همچنين شرايط بازداشت آنان؛
(ج) دسترسي بدون محدوديت به همه مكان‌هاي بازداشت، وتاسيسات وتسهيلات آنها براساس پاراگراف دو زير؛
(د) امكان انجام مصاحبه‌هاي خصوصي با اشخاص محروم از آزادي خود، بدون حضور شاهد، چه شخصا يا در صورت لزوم با حضور مترجم و همچنين با هر شخص ديگري كه كميته فرعي مربوط به پيشگيري اعتقاد دارد مي‌تواند اطلاعات لازم ارائه دهد؛
(هـ) آزادي براي انتخاب مكان‌هايي كه مي‌خواهد از آنها ديدن و اشخاصي كه مي‌خواهد با آنها مصاحبه كند .
2- اعتراض به ديدار از يك مكان بازداشت ويژه ممكن است فقط در شرايط اضطراري و ناگزير دفاع ملي، ايمني عمومي، بلايا و فجايع طبيعي ياوجود اختلالات جدي در مكاني كه بايد از آن بازديد شود، به طور موقت مانع از انجام چنين ديداري شود. وجود حالت اضطراري اعلام شده مانند موارد فوق نبايد وسيله توسل و استناد كردن يك كشور طرف به عنوان دليل اعتراض به يك ديدار شود .
ماده 15
هيچ نهاد يا مقامي نبايد عليه هيچ شخص يا سازماني براي دادن هر اطلاعاتي اعم از درست يا غلط به كميته فرعي مربوط به پيشگيري يا به اعضاي آن هيچ نوع مجازات و تحريمي را دستور دهد، اعمال كند، اجازه دهد يا تحمل كند .
ماده 16
1-كميته فرعي مربوط به پيشگيري توصيه‌ها و مشاهدات خود را محرمانه به كشور طرف و اگر مناسب باشد، به سازوكار پيشگيرانه ملي اطلاع مي‌دهد .
2-كميته فرعي مربوط به پيشگيري، گزارش خود را همراه با هر توصيه كشور طرف مربوطه، چنانچه به وسيله آن كشور درخواست شود، منتشر خواهد كرد. اگر كشور طرف بخشي از گزارش‌ را علني كند، كميته فرعي مربوط به پيشگيري مي‌تواند قسمتي يا كل گزارش را منتشر كند. به هر حال هيچ اطلاعات شخصي بدون ابراز رضايت شخص مربوطه منتشر نخواهد شد .
3- ـ كميته فرعي مربوط به پيشگيري گزارش علني سالانه‌اي درباره فعاليت‌هاي خود به كميته ضدشكنجه ارائه خواهد داد .
4ــ اگر كشور طرف از همكاري با كميته فرعي مربوط به پيشگيري براساس ماده‌هاي 12 و 14 امتناع كند، يا حاضر نشود اقداماتي براي بهبود وضعيت به موجب توصيه‌هاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري انجام دهد، كميته عليه شكنجه مي‌تواند، به تقاضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري ، با اكثريت اعضاي خود، پس از اين‌كه به كشور طرف فرصتي براي اعلام و ابراز نظراتش داده شده، تصميم بگيرد اعلاميه‌اي علني درباره موضوع منتشر كند يا گزارش كميته فرعي مربوط به پيشگيري را منتشر نمايد .
بخش چهارم:سازوكارهاي پيشگيرانه ملي
ماده 17
هر كشور طرف حداكثر يك سال پس از رسميت يافتن اين پروتكل يا تصويب يا پيوستن به آن، يك ياچند سازو كار پيشگيرانه ملي براي پيشگيري از شكنجه در سطح ملي حفظ، تعيين يا ايجاد كند. سازوكارهاي ايجاد شده به وسيله واحدهاي غيرمتمركز به شرطي مي‌توانند به عنوان سازوكارهاي پيشگيرانه ملي براي مقاصد اين پروتكل تعيين شوند كه مطابق و براساس مفاد آن باشند .
ماده 18
1-كشورهاي طرف، استقلال عمل سازوكارهاي پيشگيرانه ملي و همچنين استقلال كاركنان آنها را تضمين مي‌كنند .
2-كشورهاي طرف اقدامات ضروري براي تضمين اين‌كه كارشناسان سازوكار پيشگيرانه ملي توانايي‌ها و دانش حرفه‌اي لازم را داشته باشند؛ به عمل مي‌آورند. آنها براي موازنه از نظر جنسيت و حضور كافي گروه‌هاي اقليت وقومي در كشور تلاش خواهند كرد .
3- ـ كشورهاي طرف تعهد مي‌كنند منابع ضروري را براي انجام وظايف سازوكارهاي پيشگيرانه ملي فراهم سازند .
4ــ كشورهاي طرف هنگام ايجاد سازوكارهاي پيشگيرانه ملي به اصول مربوط به وضعيت نهادهاي ملي براي ترويج و حمايت از حقوق بشر توجه لازم معطوف خواهند كرد .
ماده 19
به سازوكارهاي پيشگيرانه ملي حداقل بايد اختيارات زير داده شود :
(الف) رفتار با اشخاص محروم از آزادي خود را در مكان‌هاي بازداشت مطابق تعريف ماده 4، به منظور تقويت، در صورت لزوم، حمايت از آنان در برابر شكنجه و ساير رفتار يا مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز به طور مرتب بررسي كنند؛
(ب) به منظور بهبود شرايط و رفتار با اشخاص محروم از آزادي خود و پيشگيري از شكنجه يا ساير رفتار و مجازات بي‌رحمانه، غيرانساني يا تحقيرآميز با در نظر گرفتن معيارهاي مربوطه سازمان ملل متحد توصيه‌هايي به نهادهاي مربوطه بدهند؛
(ج) پيشنهادها و نظراتي مربوط به قوانين موجود يا در حال وضع ارائه دهند .
ماده 20
كشورهاي طرف اين پروتكل متعهد مي‌شوند به منظور توانمند ساختن سازوكارهاي پيشگيرانه ملي براي اجراي ماموريت خود، امكانات زير را براي آنها به وجودآورند :
(الف) دسترسي به همه اطلاعات مربوط به تعداد اشخاص محروم از آزادي خود در مكان‌هاي بازداشت آن گونه كه در ماده 4 تعريف شده و همچنين تعداد مكان‌ها و محل و نشاني آنها؛
(ب) دسترسي به همه اطلاعات مربوط به رفتار با آن اشخاص و همچنين وضعيت بازداشت آنان؛
(ج) دسترسي به همه مكان‌هاي بازداشت و تاسيسات و تسهيلات آنها؛
(د) امكان انجام مصاحبه‌هاي خصوصي با اشخاص محروم از آزادي خود بدون حضور شاهدان، چه به انفرادي يا با حضور مترجم، اگر لازم باشد، و همچنين با هر شخص ديگري كه سازوكار پيشگيرانه ملي معتقد است احتمال دارد اطلاعات مناسب ارائه دهد؛
(هـ) آزادي انتخاب مكان‌هايي كه آنان مي‌خواهند ديدن كنند و اشخاصي كه مي‌خواهند مصاحبه كنند؛
(و) حق برقراري تماس با كميته فرعي مربوط به پيشگيري ، براي ارسال اطلاعات به آن و ديدار با آن .
ماده 21
1-هيچ نهاد يا مقامي نبايد هيچ تحريم و مجازاتي عليه هيچ شخص يا سازماني براي برقراري ارتباط با سازوكار پيشگيرانه ملي و دادن هر اطلاعاتي، اعم از درست يا غلط، به آن دستور دهد، اعمال كند، اجازه دهد يا تحمل كند و هيچ آزار و زياني نيز نبابد به چنين شخص يا سازماني وارد شود .
2-اطلاعات محرمانه گردآوري شده به وسيله سازوكار پيشگيرانه ملي بايد مصون از افشا باشند. هيچ اطلاعات شخصي نبايد بدون رضايت ابراز شده شخص مربوطه منتشر شود .
ماده 22
نهادهاي صلاحيتدار كشور طرف مربوطه توصيه‌هاي سازوكار پيشگيرانه ملي را بررسي مي‌كنند و درباره تدابير اجرايي ممكن آنها با آن وارد گفتگو مي‌شوند .
ماده 23
كشورهاي طرف اين كنوانسيون متعهد مي‌شوند گزارش‌هاي سالانه سازوكارهاي پيشگيرانه ملي منتشر و پخش كنند .
بخش پنجم: اعلاميه
ماده 24
1-كشورهاي طرف به محض تصويب، مي‌توانند با صدور اعلاميه‌اي اجراي تعهدات خود را براساس بخش سوم يا چهارم اين پروتكل به تاخير اندازند .
2-اين تاخير براي حداكثر سه سال معتبر خواهد بود. پس از مكاتبات لازم به وسيله كشور طرف و بعد از مشورت با كميته فرعي مربوط به پيشگيري، كميته ضدشكنجه مي‌تواند آن دوره را دو سال ديگر تمديد كند .
بخش ششم: مفاد مالي
ماده 25
1-هزينه اجراي اين پروتكل به وسيله كميته فرعي پيشگيري را سازمان ملل متحد تقبل خواهد كرد .
2-دبيركل سازمان ملل متحد كاركنان وتسهيلات لازم را براي انجام موثر وظايف كميته فرعي پيشگيري براساس اين پروتكل تامين خواهد كرد .
ماده 26
1-صندوقي ويژه مطابق با آيين‌نامه‌هاي مربوطه مجمع عمومي تشكيل خواهد شد تا براساس مقررات و قوانين سازمان ملل متحد اداره و به تامين مالي اجراي توصيه‌هاي كميته فرعي پيشگيري پس از ديداري از يك كشور طرف، و همچنين برنامه‌هاي آموزشي سازوكارهاي پيشگيرانه ملي كمك كند .
2-صندوق ويژه مي‌تواند از طريق كمك‌هاي داوطلبانه دولت‌ها، سازمان‌هاي بين دولتي و غير دولتي و ساير نهادهاي خصوصي يا عمومي تامين مالي شود .
بخش هفتم: مفاد نهايي
ماده 27
1-اين پروتكل براي امضا به وسيله هر كشوري كه كنوانسيون را امضا كرده مفتوح است .
2-اين پروتكل در معرض تصويب هر كشوري است كه كنوانسيون را تصويب كرده يا به آن پيوسته است. اسناد تصويب بايد به دبيركل سازمان ملل سپرده شود .
3- ـ اين پروتكل براي پيوستن هر كشوري كه كنوانسيون را تصويب كرده يا به آن پيوسته مفتوح است .
4ــ پيوستن با سپردن سند پيوستن به دبيركل سازمان ملل متحد اعتبار خواهد داشت .
5ــ دبيركل سازمان ملل متحد به همه كشورهايي كه اين پروتكل را امضا كرده يا به آن پيوسته‌اند سپردن هر سند تصويب يا پيوستن را اطلاع خواهد داد .
ماده 28
1-اين پروتكل در روز سي‌ام پس از زمان سپردن بيستمين سند تصويب يا پيوستن، به دبيركل سازمان ملل متحد رسميت يافته و به مرحله اجرا درخواهد آمد .
2-براي هر كشور كه پس از سپردن بيستمين سند تصويب يا پيوستن به دبيركل سازمان ملل متحد اين پروتكل را تصويب مي‌كند يا به آن مي‌پيوندد، اين پروتكل در سي‌امين روز پس از تاريخ سپردن سند تصويب يا پيوستن خود آن كشور رسميت يافته و به مرحله اجرا درخواهد آمد .
ماده 29
مفاد اين پروتكل بدون هيچ محدوديت يا استثنايي براي همه بخش‌هاي كشورهاي فدرال تعميم مي‌يابد .
ماده 30
هيچ شرطي نبايد براي اين پروتكل قائل شد .
ماده 31
مفاد اين پروتكل بر تعهدات كشورهاي طرف براساس هر كنوانسيون منطقه‌اي كه نظامي از ديدارها از مكان‌هاي بازداشت را تشكيل مي‌دهد، تاثيري نخواهد داشت. كميته فرعي مربوط به پيشگيري و هيات‌هاي ايجاد شده براساس چنان كنوانسيون‌هاي منطقه‌اي تشويق مي‌شوند به منظور اجتناب از دوباره‌كاري و همچنين حمايت موثر ازهدف‌هاي اين پروتكل، مشورت وهمكاري كنند .
ماده 32
مفاد اين پروتكل بر تعهدات كشورهاي طرف چهار كنوانسيون 12 اوت 1949 ژنو و پروتكل‌هاي اضافي 8 ژوئن 1977 مربوط به آن، يا بر فرصت موجود براي هر كشور طرف به منظور مجاز كردن كميته بين‌المللي صليب سرخ براي ديدار از مكان‌هاي بازداشت در موقعيت‌هايي كه به وسيله حقوق بين‌الملل بشردوستانه پيش‌بيني نشده، تاثير نخواهد داشت .
ماده 33
1- هر كشور طرف مي‌تواند اين پروتكل را در هر زمان با اطلاعيه كتبي خطاب به دبيركل سازمان ملل متحد، كه سپس موضوع را به كشورهاي طرف ديگر اين پروتكل و كنوانسيون اطلاع خواهد داد، فسخ كند. فسخ يك سال پس از تاريخ دريافت اطلاعيه به وسيله دبيركل رسميت خواهد يافت .
2- چنين فسخي تاثير آزاد كردن كشور طرف از تعهدات آن براساس اين پروتكل را در رابطه با هر اقدام يا موقعيتي كه ممكن است پيش از تاريخي رخ دهد كه فسخ موثر مي‌شود يا نسبت به اقداماتي كه كميته فرعي مربوط به پيشگيري تصميم گرفته يا ممكن است تصميم بگيرد با توجه به كشور طرف مربوطه انجام دهد؛ نخواهد داشت، همچنان كه فسخ به هيچ طريقي بر ادامه رسيدگي به هيچ موضوعي كه پيش از تاريخي كه لغو موثر مي‌شود به وسيله كميته فرعي مربوط به پيشگيري در دست بررسي بوده، تاثير نخواهد گذاشت .
3- پس از تاريخي كه فسخ كشور طرف قابل اجرا مي‌شود، كميته فرعي مربوط به پيشگيري رسيدگي به هيچ موضوع جديدي را در رابطه با آن كشور شروع نخواهد كرد .
ماده 34
1- هر كشور طرف اين پروتكل مي‌تواند ماده اصلاحي پيشنهاد و براي دبيركل سازمان ملل متحد ارسال كند. دبيركل سپس در نامه‌اي اصلاحيه پيشنهادي را با اين درخواست كه كشورهاي طرف اين پروتكل به او اطلاع دهند آيا با تشكيل كنفرانسي از كشورهاي طرف به منظور رسيدگي و راي دادن به آن پيشنهاد موافقند يا نه، براي اين كشورها خواهد فرستاد. در صورتي كه در طول چهار ماه از تاريخ چنين نامه‌اي حداقل يك سوم كشورهاي ‌طرف با تشكيل چنين كنفرانسي موافق باشند، دبيركل كنفرانس را تحت نظارت سازمان ملل متحد تشكيل خواهد داد. هر ماده اصلاحي مصوب اكثريت دوسوم كشورهاي طرف حاضر و راي دهنده در كنفرانس بايد به وسيله دبيركل سازمان ملل متحد براي پذيرش به همه كشورهاي طرف تسليم شود .
2- اصلاحيه‌اي كه مطابق پاراگراف يك اين ماده تصويب مي‌شود وقتي به وسيله اكثريت دوسوم كشورهاي عضو اين پروتكل مطابق با فرآيندهاي قانوني مربوطه آنها پذيرفته شده، به اجرا درخواهد آمد .
3- وقتي اصلاحيه‌ها به اجرا درمي‌آيند براي كشورهاي طرفي كه آنها را پذيرفته‌اند، كشورهاي طرف ديگري كه هنوز موظف به اجراي مفاد اين پروتكل و هر اصلاحيه قبلي ديگري كه پذيرفته‌اند هستند، الزام‌آور خواهند بود .
ماده 35
به اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري و سازوكارهاي پيشگيرانه ملي بايد امتيازها و مصونيت‌هاي لازم براي انجام مستقل وظايف آنان داده شود. به اعضاي كميته پيشگيري بايد مزايا و مصونيت‌هاي تصريح شده در بخش 22 كنوانسيون مربوط به مزايا و مصونيت‌هاي سازمان ملل متحد مورخ 13 فوريه 1946 ، براساس مفاد بخش 23 آن كنوانسيون اعطا شود .
ماده 36
اعضاي كميته فرعي مربوط به پيشگيري هنگام ديدار از يك كشور طرف، بدون تاثير پذيرفتن از مفاد و مقاصد اين پروتكل ومزايا و مصونيت‌هايي كه ممكن است از آنها برخوردار باشند؛ (الف) بايد به قوانين و مقررات كشور مورد بازديد احترام بگذارند؛
(ب) ازانجام هر اقدام يا فعاليت مغاير با ماهيت بي‌طرفانه و بين‌المللي وظايف‌ خود امتناع كنند .
ماده 37
1- اين پروتكل كه نسخه‌هاي عربي، چيني، انگليسي، فرانسوي، روسي و اسپانيايي آن اعتبار يكسان دارند، نزد دبيركل سازمان ملل متحد امانت است .
2- دبيركل سازمان ملل متحد نسخه‌هاي گواهي شده اين پروتكل را براي همه كشورها ارسال خواهد كرد .