كتابخانه مرجع مركز اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران
روزها و ساعات كار : يكشنبه لغايت پنجشنبه از 9:00 تا 15:00
مانند تمامی مراکز اطلاعات سازمان ملل متحد در 63 کشور جهان، کتابخانه ای منظم، بخش اصلی مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران را تشکيل می دهد. کتابخانه مرکز، کتابخانه ای تخصصی است که صرفا مجموعه هايی از انتشارات سازمان ملل متحد و کارگزاری های تخصصی آن را در اختيار دارد. اسناد و مدارک، کتاب، نشريات ادواری، لوح فشرده، ويدئوکاست، عکس و پوستر مجموعه کتابخانه را تشکيل می دهند. حفظ و ايجاد صلح و امنيت بين المللی، حقوق بشر، جمعيت، توسعه، تجارت، کاهش اثرات بلايای طبیعی، محيط زيست، کشاورزی، مسائل اقتصادی و اجتماعی، علمی و فرهنگی از جمله موضوعاتی است که در کتابخانه قابل بازيابی است.
هنگامی که در سال 1980 فعاليت های مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران به حال تعليق درآمد، کتابخانه نيز به تبع آن دچار سرنوشت مشترکی شد. مرکز در 1991 فعاليت های خود را از سر گرفت، ولی کتابخانه از 1993 پس از استخدام کتابداری متخصص که منابع باقيمانده و برهم ريخته را منظم کرد، بازگشايی شد. بخش عمده ای از منابع در دوره تعليق فعاليت ها به وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ايران منتقل شد که در حال حاضر در ساختمان اسناد و مدارک اين وزارت خانه در خيابان شهيد آقايی نگهداری می شود.
کتابخانه مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران به دانشجويان واستادان دانشگاه، پژوهشگران، روزنامه نگاران، کارمندان ادارات دولتی و سازمان های غيردولتی و شرکت های خصوصی خدمات ارائه می دهد و در مجموع به روی همگان باز است.
اين کتابخانه به وب سایت ملل متحد و برخی ديگر از پايگاه ها و بانک های اطلاعاتی سازمان ملل مانند ODS دسترسی دارد. اين پايگاه متن تمامی اسناد رسمی سازمان ملل متحد منتشره از 1993 به بعد را در اختيار می گذارد. اسناد قديمی تر به مرور به اين پايگاه افزوده می شوند. تمامی قطعنامه های مجمع عمومی، شورای امنيت و شورای قيمومت از 1946 به بعد در اين پايگاه و سايت اصلی سازمان ملل قابل بازيابی است. از ابتدای سال 2005 همگان به گونه ای مستقيم می توانند از اين پايگاه استفاده کنند. در کتابخانه دستيابی به اطلاعات کتابشناسی منابع سازمان ملل و کارگزای های تخصصی از راه UNBIS، LABORDOC، FAOBIB،UNESDOC و غيره میسر است. اطلاعات کتابشناسی کتاب های سازمان ملل و کارگزاری های تخصصی که در کتابخانه مرکز موجود هستند از پايگاه های مزبوراستخراج شده و به صورت کاغذی در فايل های جداگانه در کتابخانه موجود است. اطلاعات مزبور به مرور در نرم افزاری به نام CDS/ISIS وارد می شود و اطلاعات کتاب های تازه نيز به آن افزوده می گردد. صورت کتابهای تازه روی سايت اينترنتی مرکز گذاشته شده است. صورت کامل کتاب های تازه منتشره سازمان ملل متحد نيز با آدرس http://www.un.org/Pubs/update/a_update.htm قابل بازيابی است.
سازمان صدا وسيمای جمهوری اسلامی ايران، موسسات فرهنگی – آموزشی، ادارات دولتی و سازمان های غيردولتی می توانند از مجموعه ويدئوکاست های موجود در کتابخانه استفاده فرهنگی نمايند و ويدئوی مورد نظر خود را امانت ببرند و هنگامی که آن را بازپس می آورند، گزارش کوتاهی ارائه دهند که ويدئو در چه برنامه ای، برای گروهی چند نفره نمايش داده شد و مباحث انجام شده چگونه بود. اين ويدئوکاست ها موضوعاتی از قبيل محيط زيست، حقوق بشر، حفظ صلح، جمعيت، توسعه اجتماعی و تاريخچه ملل متحد را در بر می گيرد. صورت ويدئو کاست های موجود در کتابخانه مرکز روی سايت اينترنتی آن آمده است.
مجموعه عکس موجود در کتابخانه مشتمل بر تصاويری از مقر سازمان ملل متحد، مجمع عمومی، شورای امنيت، دبيرکل ها و مقامات عاليرتبه، نيروهای حافظ صلح و غيره است. هرگونه اطلاعاتی درباره مواد ديداری و شنيداری سازمان ملل با مراجعه به آدرس http://www.unmultimedia.org در دسترس است.
مجموعه پوستر نيز موضوعات گوناگونی را شامل می شود. و از پوسترهای اداره اطلاعات همگانی گرفته تا تمامی بخش های سازمان ملل و کارگزاری های تخصصی در آن يافت می شود. تعدادی از اين پوسترها مجموعه ای است با عنوان "سازمان ملل متحد در خدمت ملل". يکی از پوسترهای اين مجموعه که به سال گفتگوی تمدن ها اختصاص دارد به وسيله نظام ملل متحد در جمهوری اسلامی ايران طراحی و تدارک ديده شده و پوستری دیگر که به همین ترتیب تهیه شده پوستری ملی مربوط به اهداف هشتگانه توسعه هزاره است.
عمده ترين کتابخانه سازمان ملل متحد که تمامی منابع منتشره اين سازمان و کارگزاری های تخصصی را در خود جای داده، کتابخانه دگ همرشولد در نيويورک است. اسناد ارکان گوناگون سازمان ملل با نشانه هايی که تفکيک کننده هر رکن از ديگری است و شماره هايی که تشکيلات داخلی آن رکن را مشخص می کند، منتشر می شود. اسناد در کتابخانه بر اساس نظم الفبايی نشانه ها مرتب شده اند و بازيابی می شوند. اين شيوه ای است که کتابخانه دگ همرشولد به اجرا در آورده و برای ساير کتابخانه های ملل متحد نيز به عنوان الگو است. انتشارات کارگزاری های تخصصی نيز بر اساس ترتيب الفبايی نام هرکارگزاری در قفسه ها قرار گرفته و داخل هريک ترتيب موضوعی رعايت گرديده است.
اين کتابخانه با کتابخانه های واسپاری سازمان ملل در تهران و شيراز همکاری دارد. کتابخانه های مزبور عبارتند از کتابخانه مجلس شورای اسلامی، کتابخانه مرکز مطالعات عالی بين المللی دانشکده حقوق دانشگاه تهران، کتابخانه کرسی حقوق بشر دانشگاه شهيد بهشتی و کتابخانه ميرزای شيرازی دانشگاه شيراز. اين کتابخانه ها بخشی از شبکه 400 کتابخانه واسپاری سازمان ملل در بيش از 140 کشور جهان هستند.
تمامی منابع در کتابخانه مرکز اطلاعات سازمان ملل به زبان انگليسی است به جز تعداد ی که به فارسی ترجمه شده و اطلاعات مربوط به آنها در سايت دوزبانه اين مرکز در بخش انتشارات آمده است.
کتابدار برای مشاوره و ارائه خدمات به استفاده کنندگان از جمله ارائه اطلاعات کتابشناسی، راهنمايی و بازيابی اطلاعات از راه پايگاه های گوناگون اطلاعاتی ملل متحد و بازيابی منابع، در کتابخانه حضور دارد. مراجعان می توانند نسخه های مکرر و غيرمرجع کتابها را با گذاشتن کارت شناسايی معتبر، برای يک هفته که تا دو هفته نيز قابل تمديد است به امانت ببرند. برای هر مراجعه کننده تا حدود 10 صفحه فتوکپی بدون دريافت هزينه تهيه می شود. مراجعان می بايستی از محل کار يا تحصيل خود معرفی نامه ارائه دهند.
قابل ذکر است با توجه به اين نکته که تحولی اساسی در فعاليت کتابخانه ها از جمله کتابخانه دگ همر شولد در حال وقوع است و بسياری از منابع اطلاعاتی با استفاده از اينترنت قابل بازيابی هستنند، کتابدار اين مرکز با برگزاری کارگاه های آموزشی يک روزه به دعوت مراکز آموزشی يا سازمان های گوناگون، به پژوهشگران ملل متحد چگونگی بازيابی اطلاعات اين سازمان جهانی را می آموزد و مرور می کند.