109/2006
تهران 3 تیر 1385 (مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد) – پنج سال پس از تصویب برنامه اقدام سازمان ملل متحد برای برخورد با تجارت غیرقانونی اسلحه کوچک و سلاحهای سبک، حدود 2000 نماینده از دولتها، سازمانهای بین المللی و منطقهای و جامعه مدنی از 26 ژوئن تا 7 ژوییه 2006 برابر با 5 لغایت 16 تیر ماه سال جاری در مقر سازمان ملل متحد دیدار خواهند کرد تا پیشرفت حاصله را مورد مطالعه قرار دهند؛ همکاری و فعالیتهای آینده را بررسی نمایند و دشواریهای موجود در مسیر پیشرفت را ارزیابی کنند.
در سال 2001 کشورهای عضو سازمان ملل متحد، با تصویب برنامه اقدام به اتفاق آرا، متعهد شدند سلاحهای غیرقانونی را جمع آوری و نابود کنند، برای کمک به جرم شناختن تجارت غیر قانونی اسلحه کوچک، نظارت بر فعالیتهای دلالان سلاح تعیین کنترلهای شدید برای واردات و صادرات آنها، مقررات ملی تصویب کنند یا مقررات موجود را اصلاح کنند، علیه نقض کنندگان چنین قوانینی اقدام کنند، تلاشهای بین المللی را به این منظور بهتر هماهنگ نمایند.
کنفرانس بررسی اسلحه کوچک باید انگیزه کشورهای عضو، جامعه مدنی، سازمانهای بین المللی و منطقهای را برای اقدام تقویت کند. همچنین از این کنفرانس انتظار میرود از ایجاد گروه کارشناسان دولتی استقبال کند که در نوامبر 2006 دیدار خواهند کرد تا به موضوع کنترل دلالان سلاحهای غیرقانونی رسیدگی کنند.
پراساد کاریا واسام سفیر و نماینده دائمی سریلانکا در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک گفت: «این کنفرانس فرصتی برای همه کشورها فراهم میسازد تا تعهدات خود را برای رهایی از تجارت غیرقانونی اسلحه کوچک بررسی کرده، و به این منظور طرحی برای اجرای بهتر برنامه اقدام سازمان ملل، که در سال 2001 درباره آن توافق شد، تدوین کنند.»
برنامه اقدام، از زمان تصویب، منجر به اجرای طیفی گسترده از ابتکارها در سطوح ملی، منطقهای و جهانی به شرح زیر شده است:
· بیش از 50 کشور از جمله آرژانتین، برزیل، کامبوج، آلمان، موریتس، نیکاراگوآ، آفریقای جنوبی و انگلیس مقررات ملی خود را برای کنترل تجارت غیرقانونی اسلحه کوچک تقویت کردهاند. اصلاحاتی مشابه در بسیاری از کشورهای دیگر در حال اجرا است.
· در آفریقا، که از اسلحه کوچک غیرقانونی برای کشتن مستقیم یا غیرمستقیم صدها هزار نفر در مناطق مناقشه استفاده شده، سه موافقت نامه از نظر حقوقی الزام آور برای رسیدگی به این موضوع و تمرکز بر تاثیر بشردوستانه آن تدوین شده است: «پروتکل نایروبی» درباره سلاحهای گرم، مربوط به منطقه شرق آفریقا و دریاچههای بزرگ؛ پروتکل جامعه توسعه جنوب آفریقا، مربوط به جنوب آفریقا؛ و کنوانسیون جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا درباره وارد کردن و ساخت سلاحهای سبک.
· بیش از 60 کشور مقادیر فراوانی اسلحه کوچک غیرقانونی را جمع آوری و نابود کردهاند. برای این منظور از روشهای مختلفی استفاده شده است از جمله از طریق مراسم «شعلههای صلح» (در بروندی، کامبوج، جمهوری دموکراتیک کنگو، غنا، هاییتی، رواندا، سنگال، آفریقای جنوبی)؛ با نابود کردن سلاحها به وسیله غلتک جاده صاف کنی، بولدوزر یا تانک (در برزیل، جمهوری مقدونیه، یوگسلاوی سابق، پاراگوئه، سریلانکا)؛ با قطعه قطعه سلاحها (در آرژانتین، کاستاریکا، تی مور ـ لسته(شرقی)، اوگاندا)؛ با ریختن سلاحها در اعماق اقیانوسها (در سنگال و کشورهای دیگر). از روشهای مساعد محیط زیست مقرون به صرفه دیگر نیز برای نابود کردن سلاحها استفاده شده است.
· عملیات گوناگون حفظ صلح سازمان ملل برنامههای خلع سلاح، ترخیص نیروها، و تلفیق دوباره آنان در جوامع را در موقعیتهای پس ازمناقشه به ویژه در آفریقا تدوین و اجرا کرده و به این ترتیب به هزاران مبارز سابق (از جمله زنان و کودکان) یاری رساندهاند تا خلع سلاح شوند و به زندگی عادی در کشورهایی مانند بروندی، جمهوری دموکراتیک کنگو، لیبریا و سیرالئون بازگردند. گروههای کشوری سازمان ملل نیز برنامههای خلع سلاح، ترخیص نیرو و تلفیق دوباره آنان را در کامبوج، جمهوری آفریقای مرکزی و گینه بیسائو اجرا کردهاند.
· مجمع عمومی سازمان ملل متحد در دسامبر 2005 سند بین المللی توانمندسازی کشورها برای شناسایی و ردیابی به موقع با روش قابل اعتماد در مورد اسلحه کوچک و سلاحهای سبک غیرقانونی را تصویب کرد. این سند جدید به ماموران اجرای قانون کمک خواهد کرد منابع سلاحهای غیرقانونی را شناسایی کنند. کوفی عنان دبیرکل، اخیراً در گزارشی این امر را مهمترین دستاورد سازمان ملل در سال 2005 در زمینه مبارزه با تجارت غیرقانونی اسلحه کوچک نامید.
· پروتکل سازمان ملل متحد علیه تولید غیرقانونی و قاچاق سلاحهای گرم، اجزا و قطعات آنها و مهمات در ژوییه 2005 به عنوان نخستین سند از نظر حقوقی الزام آور درباره اسلحه کوچک به اجرا درآمد که هدف آن تقویت همکاری بین کشورها برای مبارزه با تولید غیرقانونی و قاچاق سلاحهای گرم است. پروتکل سلاحهای گرم مکمل کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه جرم سازمان یافته انتقالی است و انتظار میرود ابزاری مفید برای اجرای قانون در کشورهایی شود که آن را تصویب میکنند.
موسسه تحقیقات خلع سلاح سازمان ملل متحد در گزارشی درباره اجرای برنامههای مورد نظر در سطح کشورها میگوید برنامه اقدام سازمان ملل متحد از سال 2001 پیشرفتهای مهمی در زمینه مبارزه با تجارت غیرقانونی اسلحه کوچک به بار آورده است. در این گزارش آمده است «با این حال، هنوز کارهای زیادی باید انجام شود تا جلوی ایجاد فاجعههای نابود کننده بیشتر، به وسیله اسلحه کوچک غیرقانونی گرفته شود.»
«بررسی اسلحه کوچک»، که موسسه تحقیقاتی مستقل مستقر در ژنو است، برآورد کرد تعداد مرگهای ناشی از اسلحه کوچک مورد استفاده در مناقشات سراسر جهان (در سال 2003) بین 80 هزار تا 108 هزار مورد بوده است. براساس گزارش این موسسه هر سال حداقل 200 هزار مورد مرگ بر اثر اسلحه کوچک در موقعیتهای غیرمناقشه رخ میدهد که عامل بسیاری از آنها اسلحه کوچک غیرقانونی است.
برنامه اقدام سازمان ملل متحد تجارت غیرقانونی اسلحه کوچک و سلاحهای سبک را شامل میشود که محرک مناقشات مسلحانه هستند و از فعالیت گروههایی حمایت میکند که در جرایم سازمان یافته، قاچاق موادمخدر و بهره برداری و تجارت غیرقانونی مواد معدنی گرانبها شرکت دارند.
در کنفرانس بررسی، درباره هیچ معاهدهای مذاکره نخواهد شد که مانع از تملک سلاحهای گرم به وسیله شهروندان هر کشوری شود یا در تجارت قانونی اسلحه کوچک و سلاحهای سبک دخالت کند.
***