شعار امسال روز جهانی بهداشت که هرساله در 18 فروردین برگزار می شود "امنیت بین المللی سلامت" در نظر گرفنه شده است. با چنین موضوعی که تا پایان سال جاری ادامه خواهد یافت، سازمان جهانی بهداشت (WHO) تلاش می کند بر نیاز کاهش آسیب پذیری انسانها در سراسر جهان نسبت به خطرات جدید، حاد يا آنها که به سرعت شیوع می يابد و سلامت انسانها را تهدید می کند تاکید نماید، به ويژه خطراتی که در جریان سفرها، تجارت و بسیاری موارد دیگر فرای مرزهای ملی رفته و امنیت جمعی انسانها را در همه جای دنیا تحت تاثیر قرار می دهند.

واضح و مبرهن است که سلامت، پیشرفت و امنیت جهانی با یکدیگر ارتباط تنگاتنگی دارند. دستیابی به چنین امری مستلزم تلاش گروهی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه در سراسر دنیاست. به گونه ای که بدون آن دستیابی به بسیاری از اهداف توسعه هزاره که رهبران جهانی در پی آن هستند میسر نخواهد بود.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جمهوری اسلامی ایران نیز همچون سالهای گذشته نقش عمده ای در اشاعه پیام روز جهانی بهداشت به تمامی نقاط این کشور ایفا نموده است.

امروزه از ابتکارات ایران در زمینه امنیت سلامت در سطح بین المللی قدردانی می شود. دکتر حسین جزایری، مدیر منطقه ای مدیترانه شرقی سازمان جهانی بهداشت در این باره می گوید: « امنیت بین المللی سلامت عالی ترین هدف هر انسانی برشمرده می شود. و این هدف والا مگر با سرمایه گذاری از جانب ما به تحقق نخواهد رسید. در حال حاضر جمهوری اسلامی ایران به ابتکارات چشمگیری در زمینه مهار بیماری های واگیردار که یکی از دغدغه های سلامت بین المللی محسوب می شود دست یافته است. شفافیت و تعهد در تمامی سطوح قابل ستایش است. علاوه بر آن، سیستم مراقبت های اولیه بهداشتی (PHC) با عملکردی بسیار مطلوب و همچنین شبکه گسترده ای از دانشگاه های علوم پزشکی ایران نقاط قوتی در نظام مراقبت های بهداشتی این کشور به حساب می آیند.انتظار می رود سازمان جهانی بهداشت بتواند این تجربیات ارزشمند را با اعضای دیگر در کشورهای همسایه از راه تحقق بخشيدن به یادداشت های تفاهم تقسیم نماید.»

چالش های امنیت بین المللی سلامت متنوع و پیچیده است. شیوع بیماری ها، بلایای طبیعی، تغییرات آب و هوایی، تروریسم و نشت مواد شیمیایی همگی می توانند تاثیر به سزایی بر مردم و اقتصاد دنیا داشته باشند.

در دهه های اخیر چالش های بسیاری در بروز بیماری های نو دربرابر سلامت عمومی ملی و بین المللی تجربه شده است. برابر آمار موجود در سازمان بهداشت جهانی، در دهه های پایانی قرن بیستم شاهد ظهور بی سابقه یک یا چند مورد بیماری نو در هر سال بوده ايم. از سال 1973 تا 2000، حدود 39 عامل عفونی که منجر به بروز بیماری ها در انسان می شوند مشخص گردید. لازم به ذکر است که روند عدم موفقیت برخی از این عوامل عفونی به دلیل مقاومت دارویی، کشفیات علمی را در زمینه جایگزین سازی داروها پشت سرگذاشته است.

هیچ کس بیماری مسری سارس یا بیماری اخير واگیردار آنفلوانزای پرندگان را از یاد نخواهد برد. بدون شک بروز هیچ یک از این بیماری ها تنها به دلیل عوامل محلی نبوده اند. اگرچه عواقب این بیماری ها تنها در بخش سلامت نبوده و عواقب اقتصادی مخربی نیز در بر داشته اند. به عنوان مثال، تنها شیوع بیماری سارس در سه ماهه دوم سال 2003 با حدود 10000 مورد ابتلا، 60 میلیون دلار زیان مالی برای کشورهای آسیایی در پی داشته است. از اینرو مهار شیوع بیماری های بین المللی تمرین خوبی برای اقتصاد کشورها علاوه یر کسانی خواهد بود که سلامتشان در خطر است. شیوع بیماری ایدز و ويروس آن در طی سالها تاثیر منفی بر سلامت و اقتصاد جوامع گذاشته است.

در خرداد ماه سال جاری قوانین بین المللی سلامت (IHR) که به تازگی بازبینی شده به اجرا درخواهد آمد. در حقیقت قوانین بین المللی سلامت نخستین موافقت نامه اجباری قانونی جهانی در مقابله با پیشامدهای اضطراری سلامت عمومی محسوب می شود. «قوانین بین المللی سلامت» تمامی کشورها را موظف می سازد در صورت مشاهده هرگونه مواردی که سلامت عمومی را در داخل مرزها به خطر می اندازند به ارسال گزارش اجباری اقدام نمایند. هدف اصلی «قوانین بین المللی سلامت» پیشگیری، مقابله، کنترل و پاسخگویی به شیوع بیماری های بین المللی با اجتناب از درگیری های غیر ضروری حمل و نقل و بازرگانی در سطح بین المللی است.

امنیت بین المللی سلامت بر پایه نظام های سلامت ملی کارآمد بنا شده است. نظام سلامت ایران در مقایسه با دیگر کشورها به ويژه در بين کشورهای در حال توسعه به گونه ای تحسین برانگیز ایفای نقش کرده است. به منظور پاسخگویی بهینه نظام بهداشت به نیاز مردم، همکاری سازمان بهداشت جهانی با مقامات ملی بر توسعه پایدار تاکید خواهد داشت و این امر بدون توسعه ظرفیت های رهبری در دسترسی به نیاز جهانی شدن، توانمند سازی نیروی انسانی در سلامت، تدبیراندیشی در زمینه کاهش خطر، ارتقای فرهنگ پژوهش و توسعه فن آوری و برپایی ساز و کار بنیادین به منظور پاسخگویی تاثیرگذار به هنگام بروز موارد اضطراری، میسر نخواهد بود.