آوارگان فلسطيني
ملت آواره
درگيريهايي كه تأسيس كشور اسراييل را در سال 1948 به همراه داشت، منجر به فرار 750 هزار آواره از فلسطين شد. اغلب اين آوارگان به كرانه باختري كه در آن زمان در دست اردن بود، نوار غزه كه در دست مصر بود و به لبنان، سوريه، اردن و حتي مناطق دورتر فرار كردند. جنگ اعراب و اسراييل در سال 1967 نيز منجر به آوارگي ديگري شد و اين بار بيش از 500 هزار فلسطيني را در بر گرفت؛ تقريباً نيمي از آنها جزو آوارگاني بودند كه براي بار دوم بيخانمان ميشدند. مجمععمومي در نوامبر 1948، نخستين قطعنامه خود در زمينه كمكرساني به آوارگان فلسطيني را تصويب نمود. مجمع عمومي در واكنش به گزارش رالف بانچ (Ralph Bunche)، ميانجي موقت، مبني بر اينكه ″اكنون وضعيت آوارگان بحراني است،″ امداد سازمان مللمتحد براي آوارگان فلسطيني (United Nations Relief for Palestine Refugees [UNRPR]) را تأسيس نمود. UNRPR در دوره كوتاه خود كمكهاي ضروري به آوارگان فلسطيني و از راه آژانسهاي بينالمللي داوطلب تنظيم نمود.
مجمععمومي در 11 دسامبر 1948 در قطعنامه (3) 194 اعلام نمود آوارگاني كه قصد بازگشت به خانههايشان را دارند، بايد در كوتاهترين زمان ممكن اين اجازه به آنها داده شود و آنهايي كه قصد بازگشت ندارند بايد خسارتهاي وارده به اموالشان جبران گردد. اين قطعنامه كميسيون مصالحه فلسطين (Conciliation Commission for Palestine) را تأسيس نمود كه در كنار ساير موارد خواستار تسهيل بازگشت اسكان مجدد و بهبود وضعيت اقتصادي و اجتماعي آوارگان شده بود. تلاش كميسيون براي اطمينان از بازگشت فلسطينيان ناموفق بود.
شكل گيري آنروا، 1949
از آنجا كه اميد به بازگشت سريع آوارگان به خانههايشان از بين رفت، مجمع عمومي تنظيمات طولاني مدتتري را به وجود آورد. مجمع عمومي در دسامبر 1949 آژانس امداد و اقدام سازمان ملل متحد براي آوارگان فلسطيني در خاور نزديك (آنروا UNRWA) را به وجود آورد تا جايگزين UNRPR شود و فعاليتهاي مربوط به آوارگان را با همكاري دولتهاي محلي به انجام رساند.
آنروا در مه 1950 از مقر اصلي آن زمان خود در بيروت عملياتهايي را با كمك آژانسهاي بينالمللي داوطلب، به عهده گرفت. آنروا در چند سال نخست فعاليت خود، بر ارائه امداد سريع در قالب غذا، سرپناه و پوشاك تمركز داشت. اين آژانس برنامههاي خود را در طول سالهاي متوالي به گونهاي تنظيم ساخت تا بتواند پاسخگوي نيازهاي گوناگون آوارگان باشد.
امروزه بيش از 9/3 ميليون آواره فلسطيني نام خود را در آنروا ثبت كردهاند. اين آژانس همچنان به ارائه آموزش، مراقبتهاي بهداشتي، كمكهاي امدادي و خدمات اجتماعي در اردن، لبنان، سوريه، كرانه باختري و نوار غزه ميپردازد. خدمات آژانس شامل موارد ذيل است: آموزش ابتدايي و مقدماتي؛ آموزش حرفهاي و فني؛ مراقبتهاي بهداشتي اوليه و جامع، از جمله بهداشت خانواده؛ كمكرساني براي بستري شدن افراد در بيمارستان؛ خدمات بهداشت زيست محيطي در اردوگاههاي آوارگان؛ كمكهاي امداد به ويژه به خانوادههاي نيازمند؛ و خدمات اجتماعي توسعهاي براي زنان، جوانان و افراد معلول. اين خدمات، بيشتر از همه از راه آژانس و به گونهاي مستقيم به افراد ذينفع ارائه ميگردد كه در موازات خدمات بخش عمومي قرار ميگيرد. خدمات بخش عمومي از سوي مقامات محلي براي رأي دهندگان خود ارائه ميشود. به علاوه، آژانس برنامههاي درآمدزا را اجرا ميكند كه به شركتهاي خرد و كوچك وام دهد و مجموعه وسيعي از پروژههاي زيرساختاري و ديگر فعاليتها را به انجام رساند. در صورتي كه شرايط مناسب و امكانپذير باشد، آوارگان از طريق پرداختهاي داوطلبانه، پرداختهاي مشترك، طرحهاي خودياري، تلاشهاي داوطلبانه شهريه مشاركت، در هزينه آژانس شركت ميكنند. آنروا بزرگترين عمليات سازمان ملل متحد در خاورميانه است و حدود 22 هزار نفر را استخدام نموده كه تقريباً همه آنها آوارگان فلسطيني هستند و 900 مركز را فعال نگه ميدارند يا از آن حمايت ميكنند.
آنروا در راستاي انجام وظايف خود با دولتهاي ميزبان، مسئولان فلسطيني، ديگر آژانسهاي سازمان ملل متحد، سازمانهاي بينالمللي و محلي غيردولتي و بانك جهاني همكاري ميكند. آوارگان، اين آژانس را به عنوان نمادي از تعهد جامعه بينالمللي به آوارگان تا زمان حل مسايل آنها ميدانند. دستور العمل آژانس بهگونهاي منظم از سوي مجمععمومي بازنگري ميشود. مركز اصلي آنروا كه تا سال 1978 در بيروت قرار داشت، براي مدت 18 سال به وين منتقل شد و دوباره در نيمه دهه 1990 به خاورميانه بازگشت. استقرار دوباره مركز اصلي در غزه در سال 1996 كه براساس تصميم دبيركل و تأكيد مجمععمومي انجام پذيرفت، نشان دهندة پايبندي سازمان مللمتحد به روند صلح است.
تقريباً همه مخارج آنروا از پرداختهاي داوطلبانه تأمين ميگردد. در سال 2000 بزرگترين كمك كنندهها به آنروا، ايالات متحده، كميسيون اروپايي، بريتانياي كبير و سوئد بودند. ديگر كمككنندههاي عمده شامل كشورهاي اسكانديناوي، ژاپن و كانادا بودند. سهم اندكي نيز از طرف سازمانهاي غيردولتي و افراد علاقهمند اهدا ميگردد. در سالهاي اخير، آنروا با كسري مالي فزايندهاي روبهرو است كه بر توانايي اين آژانس در خدمترساني به آوارگان فلسطيني شديداً تأثير ميگذارد. آنروا در دهه 1970، حدود 200 دلار در سال براي هر فرد آواره كه ثبتنام كرده بود، هزينه ميكرد. امروزه اين منبع به حدود 70 دلار رسيده است. طبق نظر پيتر هانسن (Peter Hansen)، كميسيونر كل آنروا، براي ارائه خدمات آموزشي، بهداشتي، امدادي و اجتماعي به هر فرد آواره كه ثبت نام كرده باشد، تنها ميتوان 20 سنت در هر روز هزينه كرد. آقاي هانسن با تقاضاي ضروري جهت كمكهاي بيشتر از سوي كمككنندگان كه در مارس 2000 صورت گرفت، گفت كه وضعيت مالي آنروا به علت كسري مالي شديد به بدترين حالت خود رسيده است. وي هشدار داد اگر اين كسري جبران نگردد، ممكن است جامعه بينالمللي يكي از عوامل اصلي ايجاد ثبات در منطقه و ابزاري مهم در ارائه كمكهاي ضروري را از دست دهد.
نكاتي از اسناد سازمان ملل
آوارگان فلسطيني ثبت شده طي سالهاي 2000ـ 1953
منبع: آنروا