فرصتي براي گسترش جامعه اطلاعاتي

اجلاس سران سايبر

نوشته شي شي تارور، معاون دبير كل سازمان ملل متحد در امور ارتباطات و اطلاعات همگاني 

 

نيويورك: يك بار ديگر يك كنفرانس سازمان ملل متحد نگراني هايي را درباره آزادي مطبوعات برانگيخته است. اين بار اين كنفرانس، ‌اجلاس جهاني سران درباره جامعه اطلاعاتي است كه طي روزهاي آينده در ژنو تشكيل مي شود. بسياري از ناظران رسانه اي بيم دارند بعضي كشورها از «اجلاس سران سايبر» (نامي كه روي آن گذاشته شده) براي تحميل محدوديت هايي بر اينترنت و ساير فن آوري هاي اطلاعاتي استفاده خواهند كرد. سايرين نگران تكرار و تجديد بحث هاي ايدئولوژيك دهه هاي 1970 و 1980 درباره نظم اطلاعاتي جهاني جديد هستند.

اجلاس سران، كه به وسيله اتحاديه بين المللي ارتباطات راه دور،‌از كارگزاري هاي سازمان ملل متحد، برگزار مي شود،
دستور كاري بلند پروازانه دارد: رسيدگي به تغييرات عميق ناشي از انقلاب اطلاعاتي و تأثير آن بر همه جنبه هاي فعاليت انسان. اجلاس به بررسي راه هاي قرار دادن اين انقلاب، و فن آوري اي كه آن را به وجود آورد، در خدمت كشورهاي فقير خواهد پرداخت.

اين همچنين نخستين بار است كه مسائلي مانند تأثير ارتباطات در كمك به توسعه، و چالش هاي امنيت سايبر،‌اي ميل هاي ارسالي ناخواسته، اداره اينترنت و آزادي بيان در عصر اطلاعات، براي بحث و اقدام جهاني در عاليترين سطوح دولتي، ‌با مشاركت همه كساني كه سهمي در حاصل آن دارند، ‌مطرح خواهد شد.

آزادي مطبوعات، از جمله كاربرد آن در فن آوري هاي جديد، ‌در كانون توجه اجلاس خواهد بود. كوفي عنان، دبير كل سازمان ملل متحد، شك ندارد كه اجلاس سران بار ديگر جهان شمولي آزادي همه رسانه ها را، چنان كه در ماده 19 اعلاميه جهاني حقوق بشر در نظر گرفته شده، تاييد خواهد كرد.

اما بعضي دولت ها مي پرسند آيا آزادي مطبوعات به آنها اختيار تام مي دهد تا هر انديشه، دستاورد يا هدف و آرماني را توليد و ترويح كنند؟ در همه دموكراسي ها،‌ قانون به منظور حمايت از حق حريم خصوصي و جلوگيري از سوء استفاده از وب به وسيله  گروه هاي تروريستي و جنايت سازمان يافته، محدوديت هايي وضع  كرده است. آيا طبيعي نيست كه اين محدوديت ها، ‌كه در حال حاضر در مورد رسانه هاي سنتي اعمال مي شود، به اينترنت نيز تعميم داده شود؟

بعضي از دولت ها براي بستن سايت هاي اينترنت كه به سو استفاده جنسي از كودكان رو آورده اند يا در زمينه هاي ضديت با سامي گري، اسلام هراسي، و نفرت نژادي تبليغ مي كنند، اقدام كرده اند. اين اقدامات، تحت قوانين كيفري ملي انجام مي شوند و تهديدي براي آزادي بيان به شمار نمي آيند.

در عين حال تاييد بسط چنين محدوديت هاي خالي از خطر نيست. زيرا حفظ امنيت ملي يا كنترل جنايات مي تواند به سهولت به عنوان بهانه اي براي مهار آزادي مطبوعات مورد استفاده دولت هاي سركوبگر قرار گيرد.

اما بديهي است كه جريان آزاد اطلاعات به سود همه كشورها است. محدود كردن جريان اطلاعات، مستقيماً رفاه اقتصادي را تضعيف مي كند. وابستگي متقابل جهاني به اين معني است كه كساني كه آزادانه اطلاعات را دريافت و منتشر مي كنند به كساني كه چنين نمي كنند. برتري دارند. توانايي مبادله اطلاعات از طريق شبكه هاي الكترونيكي، براي سلامت اقتصادها و جوامع مدني، امري حياتي شده است.

شكي نيست كه اطلاعات و آزادي پا به پاي هم پيش مي روند. انقلاب اطلاعاتي بدون دموكراسي سياسي غير قابل تصور است. تاكنون، گسترش اطلاعات تاثيري مستقيم بر ميزان پاسخگويي، ‌مسئوليت پذيري و شفاف سازي فعاليت هاي دولت ها در سراسر جهان - و در نتيجه بركارآيي آنها – داشته است.

پس، كشورها به گشودن درهاي خود به روي جهان خارج، آزاد كردن رسانه هاي جمعي، و مقاومت در برابر كنترل و سانسور اطلاعات به وسيله دولت ها نياز دارند. كشورهاي موفق و مترقي با پشتيباني از دسترسي بيشتر،‌آزادانه تر ، و عادلانه تر كشورهاي در حال توسعه به اطلاعات، كمك به آنها براي بهبود ساختارهاي زير بنايي خود، و شريك كردن آنها در فن آوري هاي پيشرفته مي توانند نقش حمايتي بيشتري در اين زمينه ايفا كنند.

اگر چه بعضي ها در جريان تدارك اجلاس سران، زنگ هاي خطر را به صدا در آورده اند اما نشانه هاي مثبتي نيز وجود داشته است. در حالي كه دولت ها عوامل اصلي اجلاس خواهند بود، جامعه مدني، بخش خصوصي و رسانه هاي خبري نيز در مرحله تدارك اجلاس بشدت مشاركت كرده و اطلاعات ارائه داده اند. گزارش هاي مربوط به مهمترين موضوعات مورد بحث، ‌به طرز مناسبي در وب سايت اجلاس سران قرار داده شده، تا ضمن افزايش شفافيت مذاكرات، مطالب لازم براي بحث به وسيله سازمان هاي غير دولتي نيز فراهم شود.

سازمان هاي رسانه اي خبري بين المللي و اتحاديه هاي روزنامه نگاري، اجلاس سران را به دقت زير نظر گرفته، و خواهان اشاره جدي به ضرورت رعايت آزادي مطبوعات در مصوبات نهايي كنفرانس هستند. بديهي است كه براي مشاركت رسانه هاي خبري و سازمان هاي آنها در اجلاس سران، تلاش هاي بيشتري لازم است.

يك راه براي مشاركت رسانه ها، تشكيل رويدادي موازي و مشابه است كه به وسيله سازمان ملل متحد، اتحاديه پخش راديو تلويزيوني اروپا و سوئيس برگزار شود. مجمع جهاني رسانه هاي الكترونيكي، مديران رسانه هاي كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه را با سياستگذاران گردهم خواهد آورد تا درباره نقش رسانه هاي الكترونيكي در جامعه اطلاعاتي گفت و گو كنند. اين رويداد مجمع و محلي ديگر براي مدافعان آزادي مطبوعات فراهم خواهد كرد تا حرف هاي خود را به صورت رسا و آشكار مطرح كنند.

جهان به صورتي اجتناب ناپذير به سوي جامعه اطلاعاتي در حركت است، ‌و همه دولت ها بايد كاري كنند كه ملت هايشان حرف هاي خود را نه به صورت شعارهاي پنهاني بر روي ديوارها، بلكه بر صفحات آكنده از زندگي روزنامه ها و رايانه ها منعكس كنند. اجلاس جهاني سران فرصتي مهم براي تضمين اين امر فراهم خواهد ساخت كه «انقلاب اطلاعاتي» هيچ يك از شهروندان جهان را در حاشيه قرار ندهد، پشت سر نگذارد و محروم نكند.